Կովկասում և Մոլդովայում Visa-ի տարածաշրջանային մենեջեր Դիանա Կիգուրաձեն խոսել է անկանխիկ վճարումների աճի, ԱԲ-ով առևտրի, Visa-ի Tap to Everything տեսլականի և Հայաստանի՝ որպես տեխնոլոգիական կենտրոնի աճող դերի մասին։
- Visa-ն արդեն 24 տարի գործում է Հայաստանում։ Ինչպե՞ս կգնահատեք այս ընթացքում երկրի վճարային էկոհամակարգի փոփոխությունը և Visa-ի դերը դրա հետագա զարգացման մեջ։
Հայաստանի վճարային էկոհամակարգը խորքային վերափոխումների է ենթարկվել՝ գերակշիռ մեծամասնություն կազմող կանխիկ գործարքներից անցնելով մի շուկայի, որտեղ թվային վճարումները արդեն իսկ դառնում են առօրյա կյանքի մի մաս։ Այս վերափոխումն այլևս փուլային չէ։ Այն կառուցվածքային է։ Ըստ 2026թ.-ի նախնական տվյալների անկանխիկ գործարքները կազմել են փոխանցումների ընդհանուր ծավալի 56%-ը՝ արտացոլելով էական փոփոխություն թե՛ սպառողների վարքագծում, թե՛ ֆինանսական էկոհամակարգում։ Այսօր թվային վճարումները լայնորեն կիրառվում են Հայաստանում՝ առցանց գնումներից մինչև առօրյա վճարումներ ու տրանսպորտ, ինչի արդյունքում անկանխիկ գործարքները դառնում են կյանքի բնական մաս։
Մենք ողջունում ենք կառավարության քայլերը դեպի անկանխիկ ապագա, այդ թվում՝ թոշակների և սոցիալական նպաստների անկանխիկ վճարումը։ Սա կարևոր քայլ է ոչ միայն արդյունավետության և թափանցիկության բարձրացման, այլև ֆինանսական ներառականության տարածումն արագացնելու և ավելի շատ մարդկանց պաշտոնական թվային տնտեսության մեջ ներգրավելու տեսանկյունից։ Այս դինամիկ միջավայրում Visa-ն ստանձնել է երկարաժամկետ գործընկերոջ և տեխնոլոգիական օգնականի դերը՝ նպաստելով Հայաստանի՝ ավելի ժամանակակից, ներառական և նորարարության վրա հիմնված տնտեսության զարգացմանը։ Նախորդ տարվա հուլիսին Visa-ի իրավաբանական անձի հիմնումը Հայաստանում նշանավորեց նոր կարևոր փուլ այս ճանապարհին՝ թույլ տալով խորացնել մեր համագործակցությունը տեղական շահագրգիռ կողմերի հետ և ավելի արդյունավետորեն արձագանքել շուկայի զարգացող պահանջներին։
Հայկական բանկերի հետ միասին մենք շարունակում ենք շուկայում ներկայացնել առաջատար վճարային տեխնոլոգիաներ, որոնք բարելավում են սպառողների և բիզնեսների հարմարավետությունը, անվտանգությունն ու արդյունավետությունը։ 2025թ.-ի կարևոր նվաճումներից էր նաև Visa B2B Connect-ի գործարկումը Հայաստանում, որը իրավաբանական անձանց հնարավորություն է տալիս իրականացնել ավելի արագ և թափանցիկ միջազգային փոխանցումներ և ամրապնդում է հայկական ընկերությունների վստահությունը միջազգային շուկաներում։
Միաժամանակ, մենք նաև կենտրոնացած ենք հաճախորդների տարբեր սեգմենտներում արժեքավոր ծառայությունների և առավելությունների ընդլայնման վրա։ Հպարտ ենք նշել, որ Հայաստանում հաճախորդներին առաջարկվում է սպառողական և բիզնես քարտերի լայն ընտրանի։
Սակայն մեր ներդրումը չի սահմանափակվում միայն պրոդուկտներով և ենթակառուցվածքներով։ Մեր պարտավորությունն է նաեւ ներդրում կատարել երկխոսության, կարողությունների զարգացման և էկոհամակարգի ձևավորման մեջ։ 2024թ.-ին Հայաստանը հյուրընկալեց իր առաջին Visa Cashless Forum-ը՝ տարածաշրջանային կարևորագույն հարթակ, որը բանկերին, կարգավորիչ մարմիններին, ֆինթեքներին և միջազգային փորձագետներին հավաքում է մեկ վայրում։ Ֆորումը Երևանում անցկացնելը պարզապես խորհրդանշական քայլ չէր․ այն արտացոլում էր Հայաստանի աճող նշանակությունը տարածաշրջանային վճարային ոլորտում և երկրի պատրաստակամությունը՝ ֆինանսների ապագան ձևավորելու հարցում։
Այսպիսով, երբ ես նայում եմ մերօրյա Հայաստանին, տեսնում եմ ոչ թե պարզապես թվայնացող, այլ իրական զարգացում ապրող շուկա: Visa-ի դերն այդ զարգացումը երկարաժամկետ առաջընթացի վերածելն է. մենք բերում ենք համաշխարհային նորարարություններ, աջակցում ենք տեղական գործընկերությունների ամրապնդման և ավելի անվտանգ, ավելի ներառական և ապագային ավելի մոտ վճարային էկոհամակարգի ձևավորման հարցում։
- Ինչպե՞ս է Visa-ն գնահատում համաշխարհային տնտեսական իրավիճակը և ի՞նչ ռազմավարական հնարավորություններ եք Դուք տեսնում Հայաստանի համար այս փոփոխվող միջավայրում։
Համաշխարհային տնտեսությունը վերաձևավորվում է ոչ թե կարճաժամկետ ցիկլերով, այլ խորքային կառուցվածքային փոփոխություններով։ Մենք տեսնում ենք մի աշխարհ, որտեղ աշխարհաքաղաքականությունը շարունակաբար ավելի է ազդում տնտեսության վրա, արհեստական բանականությունն արագացնում է բիզնեսի և առևտրի թվայնացումը, իսկ ժողովրդագրական փոփոխությունները, այդ թվում՝ ծերացող հասարակությունները և միգրացիոն նոր միտումները, վերափոխում են աշխատաշուկաներն ու երկարաժամկետ աճի մոդելները։ Նման միջավայրում աշխարհի մի հատվածում տեղի ունեցող նույնիսկ փոքր փոփոխությունները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ այլ տարածաշրջանների վրա։
Հայաստանի համար սա ստեղծում է ավելի բարդ միջավայր, սակայն նաև բացում է նոր հնարավորություններ։ Այն շուկաները, որոնք ճկուն են, բաց են նորարարությունների համար և արագ են հարմարվում փոփոխվող տնտեսական իրականությանը, կարող են շատ արդյունավետ կերպով դիրքավորվել այս նոր պայմաններում։
Այս միջավայրի հիմնական առավելություններից մեկը ժամանակին համապատասխան և տվյալահեն տեղեկատվության հասանելիությունն է։ Սպառողական վարքագծի փոփոխությունները, նոր առաջացող ռիսկերը և պահանջարկի նոր ուղղություններն իրական ժամանակում հասկանալու կարողությունը աստիճանաբար դառնում է ռազմավարական կարևոր ակտիվ։ Վերջինիս համատեղումը համաշխարհային առաջատար տեխնոլոգիաների հետ կարող է օգնել բիզնեսներին և հաստատություններին ավելի խելացի որոշումներ կայացնել, արագ արձագանքել փոփոխություններին և ավելի հստակորեն հասկանալ աճի հնարավորությունները։
Մյուս կարևոր գործոնը հարմարվողականությունը կամ ադապտացիան է թե՛ մատակարարման շղթաներում, թե՛ բիզնես մոդելներում և թե՛ վճարային փորձառություններում։ Մի աշխարհում, որտեղ անորոշությունը դարձել է կյանքի մշտական ուղեկից, ճկունությունն այլևս պարզապես մրցակցային առավելություն չէ, այլ հիմնական պահանջ կայուն աճի համար։
Հայաստանում Visa-ի համար 2026թ.-ի ռազմավարական առաջնահերթությունները երեքն են. խթանել նորարարությունը, ամրապնդել միջազգային հնարավորությունները և աջակցել փոքր ու միջին բիզնեսներին՝ տրամադրելով անհրաժեշտ գործիքներ տեղական և միջազգային աճի համար։ Մենք կարծում ենք, որ բիզնեսների թվայնացմանը, արդյունավետության աճին ու միջազգային ընդլայնմանն աջակցելով կարող ենք նպաստել ոչ միայն վճարային էկոհամակարգի արդիականացմանը, այլ նաև Հայաստանի ընդհանուր տնտեսական մրցունակության մեծացմանը։
Հայաստանի ռազմավարական հնարավորությունը կայանում է գլոբալ փոփոխությունները տեղական առավելության վերածելու նրա կարողության մեջ՝ մնալով ճկուն, նորարարելով և կառուցելով ավելի կապված, դիմացկուն և ապագային պատրաստ տնտեսություն։
- Արհեստական բանականությունը վերափոխում է տնտեսության տարբեր ոլորտները ողջ աշխարհում։ Ինչպե՞ս եք տեսնում ԱԲ վերափոխումները վճարային ոլորտում առաջիկա տարիներին և ի՞նչպես են այդ փոփոխություններն ազդելու Հայաստանի վրա։
Արհեստական բանականությունը վճարային ոլորտը վերափոխում է այնպիսի ուղղություններով, որոնք շատ ավելի լայն ընդգրկում ունեն քան պարզապես ավտոմատացումը։ Մենք շարժվում ենք դեպի առևտրի նոր դարաշրջան, որտեղ ԱԲ գործակալները կօգնեն սպառողներին ոչ միայն գտնել պրոդուկտներ, այլև համեմատել տարբերակները, կատարել պատվերներ և իրականացնել վճարումներ՝ հստակ սահմանված նախընտրությունների և վերահսկումների շրջանակներում։
Visa-ն արդեն որոշ ժամանակ ներդրումներ է անում այս տեսակ ապագայի կառուցման մեջ։ Նախորդ գարնանը մենք ներկայացրինք Visa Intelligent Commerce-ը՝ բացելով մեր գլոբալ վճարային ցանցը այն ծրագրավորողների համար, որոնք կառուցում են նոր սերնդի ԱԲ կամ գործակալային առևտրի ենթակառուցվածքները։ Մենք նաև գործարկեցինք Trusted Agent Protocol-ը՝ հիմնարար համակարգ, որը թույլ է տալիս ԱԲ գործակալներին ու վաճառողներին անվտանգ կերպով փոխանակել տեղեկատվություն և իրականացնել գործարքներ թափանցիկ, վստահելի և ապահով միջավայրում։ Սա հատկապես կարևոր է, քանի որ որքան վճարումները դառնում են ավելի խելացի և ինքնավար, այնքան ավելի պետք է հիմնված լինեն վստահելի տեխնոլոգիաների վրա։
Կարևոր է նաև հասկանալ, որ ԱԲ-ի կիրառությունը վճարումներում միայն հարմարության մասին չէ։ Այն նաև ավելի անվտանգ, ճկուն և անհատականացված առևտրային փորձառություններ ստեղծելու մասին է։ Այս առումով Visa-ի երկարաժամկետ ներդրումներն ԱԲ-ում եղել են թե՛ ռազմավարական, թե՛ հետևողական՝ նպատակ ունենալով նորարարությունները ներդնել պատասխանատու կերպով և համաշխարհային մասշտաբով։
Հայաստանի համար այս զարգացումները առանձնապես խոստումնալից հնարավորություններ են ստեղծում։ Երկիրը բազմիցս ցույց է տվել թվային փոխակերպման նկատմամբ բարձր հետաքրքրվածություն, իսկ արհեստական բանականության զարգացումը խթանելու ուղղությամբ կառավարության քայլերը, ինչպես օրինակ՝ ԱԲ տվյալների կենտրոն ստեղծելու նախագիծը, վկայում են ապագային պատրաստ ենթակառուցվածք կառուցելու լուրջ հանձնառության մասին։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է, քանի որ ԱԲ-ից առավելապես շահելու են այն շուկաները, որոնք կկարողանան համատեղել տեխնոլոգիական նորարարությունները ինստիտուցիոնալ ամուր աջակցության և էկոհամակարգային համագործակցությունների հետ։
Կարծում եմ, Հայաստանը այս առումով լավ դիրքում է և կարող է օգտվել առևտրի հաջորդ ալիքից։ Նորարարական մտածողության աճը, պետության ակտիվ ներգրավվածությունը և միջազգային գործընկերների աջակցությունը երկրին հնարավորություն են տալիս ոչ միայն ընդունել ԱԲ վճարային նորարարությունները, այլեւ որոշել դրանց կիրառման եղանակը տարածաշրջանում։
Ի վերջո, ԱԲ-ն վճարումները դարձնելու է ավելի անխափան, ավելի խելացի և ավելի ինտեգրված առօրյա կյանքում։ Հայաստանը պետք է կարողանա այնպես անել, որ այս փոխակերպումը լինի թե՛ տեխնոլոգիապես պատշաճ, թե՛ վստահելի, ներառական և համապատասխան երկրի տնտեսության կարիքներին։
- Արագ աճող նորարարություններից են նաև սթեյբլքոինները։ Visa-ի տեսանկյունից՝ Հայաստանը որքանո՞վ է պատրաստ ինտեգրել այս զարգացող տեխնոլոգիան իր ֆինանսական ենթակառուցվածքում։
Visa-ն սթեյբլքոինները չի դիտարկում որպես առանձին կամ մեկուսացված թրենդ, այլ որպես համաշխարհային դրամական շարժի վերափոխման մի մաս։ Համադրելով բլոքչեյն տեխնոլոգիայի արդյունավետությունն ու ճկունությունը ֆիատ փողերի կայունության հետ, սթեյբլքոինները փոխակերպում են նախկինում ռիսկային ընկալվող ակտիվները վստահելի գլոբալ վճարային ենթակառուցվածքների։ Դրանք ունեն զգալի ներուժ գործող ֆինանսական էկոհամակարգի ընդլայնմանը, մասնավորապես՝ զարգացող շուկաների աճին և միջազգային գործարքների արդյունավետությանը նպաստելու համար։
Visa-ում մենք աջակցում ենք այս փոփոխությանը՝ ինտեգրելով բլոքչեյնով գործող նստեցումների հնարավորությունը մեր դրամական փոխանցումների լուծումներում։ Նախորդ տարի մենք ներկայացրել ենք նախաֆինանսավորման նոր տարբերակներ բիզնեսների համար և փորձարկել ենք սթեյբլքոիններով վճարումներ՝ նպատակ ունենալով արագացնել ֆինանսական միջոցներին հասանելիությունը սոցիալական մեդիայում բովանդակություն ստեղծողների և ֆրիլանսերների համար՝ արձագանքելով ավելի արագ և արդյունավետ միջազգային դրամական հոսքերի նկատմամբ աճող պահանջարկին։
Հայաստանի համար սթեյբլքոինները հնարավորություն են ստեղծում բարելավել միջազգային դրամական փոխանցումների ուղիները և ուժեղացնել երկրի տեխնոլոգիական էկոհամակարգը։ Կարևոր է նաև նշել, որ կարգավորող միջավայրը ևս զարգանում է․ Կենտրոնական բանկը պատրաստվում է ներդնել օրինագծեր սթեյբլքոիններով փոխանցումների համար՝ հիմնվելով կրիպտոյի մասին նոր օրենքի վրա։ Այսպիսի զարգացումները ապահովում են ավելի մեծ հստակություն և կանխատեսելիություն, ինչը կարևոր է նորարարությունների պատասխանատու ներդրման համար։
Կանոնակարգերի զարգացմանը զուգահեռ, Visa-ն պատրաստ է առաջարկել իր միջազգային փորձը, տեխնոլոգիական կարողությունները և համագործակցությունը՝ սթեյբլքոինների անվտանգ և կայուն ինտեգրումը Հայաստանի ֆինանսական ենթակառուցվածքում ապահովելու համար։
- Visa-ն իր առաջիկա տարիների տեսլականը նկարագրում է որպես «Tap to Everything»։ Կարո՞ղ եք բացատրել այս հասկացությունը և ի՞նչ է այն նշանակում Հայաստանի թվային վճարումների ապագայի համար։
«Tap to Everything»-ը արտացոլում է Visa-ի տեսլականը՝ վճարումները դարձնել ավելի ինտուիտիվ, անվտանգ և անխափան կերպով ինտեգրված սպառողների կողմից իրականացվող բոլոր գործընթացներում։ Խոսքը վերաբերում է անհպում վճարումների հետ կապված պարզության ընդլայնմանը, ընդգրկելով առօրյա փոխազդեցությունների լայն շրջանակը՝ լինի դա խանութում վճարելը, քարտը թվային դրամապանակում կամ վաճառողի հավելվածում մեկ հպումով ավելացնելը, գործարքների հաստատումը կամ ֆիզիկական ու թվային առևտրի միջև հարթ անցումը։
Այս զարգացման կարևոր բաղադրիչներից մեկը էլեկտրոնային առևտրում խոչընդոտների շարունակական նվազեցումն է։ Ավանդական «guest checkout»-ը (առանց գրանցման վճարելու հնարավորությունը) հաճախ դանդաղ և մասնատված է, և օգտատերերից պահանջում է ձեռքով մուտքագրել քարտի տվյալները և անցնել մի քանի փուլերով։ Visa-ի Click to Pay լուծումը նախատեսված է այս գործընթացը պարզեցնելու համար՝ ապահովելով արագ վճարումներ տարբեր օնլայն վաճառողների մոտ, միաժամանակ օգտագործելով թոքենիզացված տվյալներ, որոնք բարձրացնում են անվտանգությունը և նվազեցնում ավելորդ խոչընդոտները։ Visa-ն նշում է, որ Click to Pay-ն արդեն ընդունվում է հազարավոր օնլայն վաճառողների կողմից ամբողջ աշխարհում և ստեղծված է արագ և հեշտ առցանց վճարման փորձ ապահովելու համար։
Միևնույն ժամանակ նույնականացումը զարգանում է։ Visa Payment Passkey-ը ներկայացնում է հաջորդ քայլը՝ օգնելու սպառողներին ավելի անվտանգ և հարմար կերպով հաստատել առցանց գնումները՝ օգտագործելով սարքի վրա հիմնված նույնականացում (օրինակ՝ կենսաչափական տվյալներ)` գաղտնաբառերի կամ SMS միանգամյա կոդերի փոխարեն։
Հայաստանի համար այս տեսլականը հատկապես արդիական է, քանի որ շուկան արդեն շարժվում է դեպի ավելի թվային և ավելի առօրեական դարձող անկանխիկ վճարումների ուղղությամբ։ Այս համատեքստում «Tap to Everything»-ը պարզապես նոր գործառույթների ներդրում չէ․ այն վերաբերում է վճարումների այնպիսի միջավայրի ձևավորմանը, որտեղ փոխանցումները կատարվում են ավելի արագ, բնական և վստահելի կերպով տարբեր հարթակներում։ Սա նշանակում է սերտ համագործակցություն բանկերի, վաճառողների, ֆինթեք ընկերությունների և այլ գործընկերների հետ՝ համաշխարհային նորարարությունները ապահով, կիրառելի և տեղայնացված կերպով տեղական շուկա բերելու համար։ Այս եզրակացությունը հիմնված է Visa-ի պրոդուկտի ուղղվածության և Հայաստանի թվայնացման հետագծի ուսումնասիրության վրա, բայց այն ներկայումս ամենապարզ ու հստակ ռազմավարական հետևությունն է։
«Tap to Everything»-ի նպատակն է նվազեցնել մտադրության և իրագործման միջև հեռավորությունը։ Սպառողների համար դա նշանակում է ավելի մեծ հարմարավետություն և վստահություն։ Բիզնեսների համար այն նշանակում է հաճախորդների քանակի աճ, ավելի հարթ թվային փորձառություններ և ավելի ակտիվ մասնակցություն ժամանակակից առևտրում։ Իսկ Հայաստանի համար այն ենթադրում է, որ ապագայում թվային վճարումները ոչ միայն ավելի տարածված կլինեն, այլև ավելի հեշտությամբ կինտեգրվեն առօրյա կյանքում։
